1. Genel Özellikleri

• Toplumun yaşam tarzı büyük ölçüde göçebe ve savaşçı özellik gösterir.
• Doğa, savaş, kahramanlık, aşk, ölüm ve toplum hayatı önemli konulardır.
• İlk dönemlerde Gök Tanrı inancı etkilidir.
• Daha sonraki dönemlerde Maniheizm ve Budizm etkisi görülür.
• Sözlü ürünlerde yabancı dillerin etkisi oldukça azdır.
• Şiirlerde genellikle dörtlük nazım birimi kullanılmıştır.
• Şiirlerde temel ölçü hece ölçüsüdür.
• Genellikle yarım kafiye kullanılmıştır.
• Şiirler çoğunlukla kopuz eşliğinde söylenmiştir.
• Şiir söyleyen sanatçılara ozan, baksı, kam, şaman gibi adlar verilmiştir.

2. Sözlü Dönem Türk Edebiyatı

Yazının henüz kullanılmadığı veya edebî ürünlerin yazıya geçirilmediği dönemdir. Edebî ürünler kuşaktan kuşağa sözlü olarak aktarılmıştır.

3. Sözlü Dönem Törenleri

4. Koşuk

İslamiyet öncesi Türk edebiyatının en eski nazım biçimidir.

• Sığır ve şölen törenlerinde söylenmiştir.
• Kopuz eşliğinde söylenmiştir.
• Aşk, doğa, kahramanlık ve savaş gibi konular işlenmiştir.
• Genellikle dörtlükler hâlindedir.
• Hece ölçüsü kullanılmıştır.
• Genellikle 7'li hece ölçüsü kullanılır; MEB AYT özetlerinde 7'li/8'li kullanım da belirtilir.
• Genellikle yarım kafiye kullanılmıştır.
• MEB AYT özetlerinde yaygın kafiye düzeni aaab / cccb / dddb... şeklinde gösterilir.
• Genellikle 3-5 dörtlükten oluşur.

5. Sagu

İslamiyet öncesi Türk edebiyatında ölüm ve yas konulu şiirlere sagu denir.

• Yuğ törenlerinde söylenmiştir.
• Ölen kişinin ardından duyulan üzüntü anlatılır.
• Ölen kişinin kahramanlıkları ve üstün özellikleri anlatılabilir.
• Dörtlük nazım birimi kullanılmıştır.
• Hece ölçüsü kullanılmıştır.
• Genellikle yarım kafiye kullanılmıştır.
• MEB AYT özetlerinde 7'li/8'li hece kullanımı belirtilir.
• Genellikle aaab / cccb / dddb... kafiye düzeni görülür.

6. Sav

İslamiyet öncesi Türk edebiyatında toplumun hayat tecrübelerini, düşüncelerini ve öğütlerini kısa ve öz biçimde ifade eden sözlerdir.

• Bugünkü atasözlerinin ilk biçimleri olarak kabul edilir.
• Toplum hayatı ve insan davranışlarıyla ilgili öğütler içerir.
• Kısa, özlü ve kalıplaşmış sözlerdir.
• Sözlü olarak kuşaktan kuşağa aktarılmıştır.
• Önemli örnekleri Dîvânu Lugâti't-Türk'te bulunmaktadır.

7. Destan

Milletlerin hayatında büyük etkiler bırakan savaş, göç, kıtlık, doğal afet gibi olayların zamanla olağanüstü unsurlarla zenginleşerek sözlü biçimde anlatılmasıyla oluşan ürünlerdir.

Destanlarda gerçek olayların yanında olağanüstü kişi, olay ve varlıklar da bulunabilir.

8. İslamiyet Öncesi Türk Destanları

9. Önemli Destanların Konuları

10. Yazılı Dönem Türk Edebiyatı

Türk edebiyatının ilk önemli yazılı ürünleri Köktürk Yazıtları çevresinde görülür.

• Yazılı dönemde Köktürk ve Uygur çevresinde önemli eserler verilmiştir.
• Köktürk metinlerinde dil daha sade ve yabancı etkisi daha azdır.
• Uygur döneminde Budizm ve Maniheizm etkisiyle dinî metinler çoğalmıştır.

11. Köktürk / Orhun Yazıtları

Türk edebiyatının ve Türk tarihinin en önemli ilk yazılı kaynakları arasında yer alır.

• Göktürk alfabesi ile yazılmıştır.
• II. Göktürk Kağanlığı dönemine aittir.
• Türk milletinin birlik ve beraberliği üzerinde durulur.
• Bağımsızlık ve vatan düşüncesi önemli bir yer tutar.
• Millete öğütler verilir.
• Yöneticilerin ve milletin yaptığı hatalardan söz edilir.
• Dil oldukça açık ve etkileyicidir.
• Nutuk / söylev özelliği gösteren bölümleri vardır.

12. Orhun Yazıtlarının Bulunması ve Okunması

• Yazıtlar bilim dünyasına özellikle 19. yüzyılda tanıtılmıştır.
• Strahlenberg yazıtları Batı bilim çevrelerine tanıtan isimlerden biridir.
• Wilhelm Radloff çalışmalar yapmıştır.
• Vilhelm Thomsen 1893'te Göktürk yazısını çözmeyi başarmıştır.

13. Uygur Dönemi

• Uygurlar yerleşik hayata geçen önemli Türk topluluklarından biridir.
• Budizm ve Maniheizm etkisi belirgindir.
• Dinî içerikli eserler önemli yer tutar.
• Uygur alfabesi yaygın olarak kullanılmıştır.
• Turfan bölgesindeki araştırmalar Uygur metinlerinin ortaya çıkarılmasında önemlidir.

14. Uygur Dönemi Eserleri

15. YKS İçin Kesin Bilinmesi Gereken Eşleştirmeler

16. Destanları Tek Satırda Ezberle

17. Son Tekrar — Bu Konudan Ne Çıkabilir?

1. Edebî Akım Nedir?

Edebî akım; belirli bir dönemde sanatçıların sanat, insan, toplum, doğa ve gerçeklik anlayışları bakımından ortak bir anlayış etrafında birleşmeleriyle oluşan edebiyat anlayışıdır.

2. Klasisizm

XVII. yüzyılda Fransa'da gelişmiştir. Akıl, sağduyu ve kurallar ön plandadır. Eski Yunan ve Latin edebiyatı örnek alınmıştır.

• Akıl ve sağduyu önemlidir.
• Sanatta kurallara bağlılık vardır.
• Eski Yunan ve Latin edebiyatı örnek alınır.
• Sanatçı kişiliğini gizlemeye çalışır.
• Kişisel duygular geri plandadır.
• Dilde açıklık ve düzgünlük önemlidir.
• Tiyatroda üç birlik kuralı önemlidir.

3. Romantizm

Klasisizme tepki olarak XVIII. yüzyılın sonları ve XIX. yüzyılda gelişmiştir. Duygu, hayal ve coşku ön plandadır.

• Duygu ve hayal önemlidir.
• Sanatçı kişiliğini gizlemez.
• Millî tarih ve millî duygular işlenebilir.
• Doğa önemli bir unsurdur.
• Aşk, ölüm, din ve tarih gibi konular ele alınabilir.
• İyi ve kötü kişiler çoğu zaman belirgin biçimde ayrılır.
• Sanatçı kendi düşüncelerini esere yansıtabilir.

4. Realizm

Romantizme tepki olarak XIX. yüzyılda gelişen gerçekçilik anlayışıdır. Gözlem ve gerçeklik ön plandadır.

• Gerçeklik esas alınır.
• Gözlem önemlidir.
• Sanatçı nesnel olmaya çalışır.
• Günlük yaşamdan kişi ve olaylara yer verilebilir.
• Olağanüstü olaylardan kaçınılır.
• Kişiler çevreleriyle birlikte ele alınır.
• Ayrıntılı betimlemeler yapılabilir.

5. Natüralizm

Realizmin daha ileri götürülmüş biçimidir. İnsan ve toplum bilimsel ve deneysel bir anlayışla ele alınır.

• Deneysel yönteme önem verilir.
• İnsan davranışlarında çevre ve kalıtım önemlidir.
• Toplum bir laboratuvar gibi düşünülebilir.
• Yazar bilim insanı gibi davranmaya çalışır.
• Gözlem önemlidir.

6. Parnasizm

XIX. yüzyılın ikinci yarısında Fransa'da ortaya çıkan şiir akımıdır. Şiirde biçim mükemmelliğine ve dış gerçekliğe önem verir.

• Şiirde gerçekçilik anlayışı vardır.
• Biçim mükemmelliği önemlidir.
• Ölçü ve uyak önemsenir.
• Ses uyumuna önem verilir.
• Doğa betimlemeleri yapılabilir.
• Sanat için sanat anlayışı görülür.

7. Sembolizm

XIX. yüzyılın sonlarında gelişen simgecilik anlayışıdır. Dış dünya doğrudan anlatılmak yerine semboller, sezgi ve çağrışımlar aracılığıyla ifade edilir.

• Sezgi ve hayal önemlidir.
• Sembollerden yararlanılır.
• Şiirde musiki ve ahenk önemlidir.
• Anlam doğrudan verilmeyebilir.
• Kapalılık ve sezdirme görülebilir.
• Şairin iç dünyası önemlidir.

8. Sürrealizm

Gerçeküstücülüktür. Bilinçaltını ve rüyaları sanatın merkezine taşıyan bir anlayıştır.

• Bilinçaltı önemlidir.
• Rüyalardan yararlanılır.
• Mantık dışı çağrışımlar kullanılabilir.
• Akıl ve mantığın denetimi azaltılmaya çalışılır.
• Gerçeküstü görüntüler ve bağdaştırmalar kullanılabilir.

9. Empresyonizm

İzlenimciliktir. Sanatçının dış dünyayı olduğu gibi aktarması yerine, dış dünyanın sanatçıda bıraktığı izlenimi yansıtması önemlidir.

10. Ekspresyonizm

Dışavurumculuktur. Sanatçının kendi iç dünyasını ve duygularını dışa vurması önemlidir.

11. Fütürizm

Gelecekçilik anlayışıdır. Gelecek, teknoloji, makine ve hız önemlidir.

• Gelecek ve teknoloji önemlidir.
• Makine ve hız yüceltilir.
• Modern hayatın dinamizmi işlenir.
• Geleneksel sanat anlayışına karşı çıkılır.
• Şiirde serbest nazımdan yararlanılabilir.

12. Dadaizm

Geleneksel sanat anlayışına ve yerleşik değerlere karşı çıkan bir akımdır.

• Geleneksel sanat anlayışı reddedilir.
• Kurallara karşı çıkılır.
• Anlamsızlık ve rastlantıdan yararlanılabilir.
• Alışılmış sanat kuralları yıkılmaya çalışılır.

13. Egzistansiyalizm

Varoluşçuluktur. Bireyin varoluşu, özgürlüğü, seçimi ve sorumluluğu üzerinde durur.

• Bireyin varoluşu önemlidir.
• Özgürlük ve sorumluluk önemlidir.
• İnsanın seçimleri üzerinde durulur.
• Yalnızlık ve bunalım gibi durumlar işlenebilir.
• İnsan kendi varlığını sorgular.

14. Kübizm

Özellikle resim sanatında gelişen modern sanat anlayışıdır. Nesneleri farklı açılardan ve geometrik biçimlerle ele alır.

15. Akımları Karıştırma

16. YKS İçin Hızlı Tekrar